Türkiye yangın felaketiyle karşı karşıya: Alevler evlere sıçradı, karayolları kapatıldı, acil tahliye başladı!

Türkiye genelinde sıcaklıkların mevsim normallerinin üzerine çıkması ve şiddetli rüzgarların etkisiyle orman yangınları yeniden can yakmaya başladı.

Kritik bölgelerde çıkan yangınlar, rüzgarın yön değiştirmesiyle birlikte hızla yerleşim yerlerine doğru ilerliyor. Yetkililer, can güvenliğini sağlamak amacıyla bölgedeki ana karayollarını ulaşıma kapatırken, alevlerin tehdit ettiği köylerde ve mahallelerde acil tahliye işlemlerini başlattı.

Gökyüzünü kaplayan yoğun duman tabakası kilometrelerce uzaktan görülebilirken, söndürme helikopterleri ve uçakları havadan, yüzlerce arazöz ve iş makinesi ise karadan alevlerin önünü kesmek için amansız bir mücadele veriyor.

AFAD koordinasyonunda acil tahliye operasyonu

Devletin tüm ilgili birimleri yaşanan olağanüstü durum karşısında teyakkuza geçirildi. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) koordinasyonunda yürütülen tahliye operasyonlarında yaşlılar, çocuklar ve evcil hayvanlar öncelikli olarak güvenli bölgelere sevk ediliyor. Yangının ulaştığı karayollarında ise trafik akışı tamamen durdurularak alternatif güzergahlar belirlendi.

Yangının arkasındaki teknik dinamikler ve '30-30-30' kuralı

Yangın uzmanları, bir yangının kontrolden çıkmasını sağlayan üç temel unsuru "yangın üçgeni" (oksijen, ısı ve yanıcı madde) olarak tanımlıyor. Yaz aylarında kuruyan otlar, çalılar ve çam pürçekleri mükemmel birer yakıt kaynağı haline gelirken, meteorolojide "30-30-30 kuralı" olarak bilinen ekstrem koşullar gerçekleştiğinde felaket kaçınılmaz oluyor. Bu kural; hava sıcaklığının 30 derecenin üzerinde, bağıl nemin yüzde 30'un altında ve rüzgar hızının saatte en az 30 kilometre olması durumunu ifade ediyor.

Yangınla mücadele aktif ve pasif olmak üzere iki ana kola ayrılıyor:

Aktif mücadele: Alevlerin üzerine doğrudan su, köpük veya kimyasal geciktiriciler püskürterek oksijenle temasını kesmeyi amaçlar. Havadan müdahalede kullanılan devasa yangın söndürme uçakları ve manevra kabiliyeti yüksek helikopterler, sarp arazilerde ulaşılması imkansız noktalara tonlarca su bırakarak yangının enerjisini düşürür.
Karadan müdahale: Arazözler ve dozerler, "yangın emniyet şeritleri" açarak alevlerin ilerleyebileceği yanıcı maddeleri ortadan kaldırır.

Akdeniz Havzası'nda orman savunması ve İHA teknolojisi

Coğrafi konumu itibariyle küresel iklim krizinden en çok etkilenen Akdeniz Havzası'nda yer alan Türkiye, her yıl özellikle Haziran-Eylül döneminde yüksek orman yangını riskiyle karşı karşıya kalıyor. Özellikle 2021 yılında yaşanan Cumhuriyet tarihinin en büyük orman yangınları sonrası savunma mekanizmaları yeniden gözden geçirildi.

Günümüzde Orman Genel Müdürlüğü (OGM) bünyesinde oluşturulan modern yangın yönetim merkezleri ve yapay zeka destekli karar destek sistemleri kullanılıyor. Türkiye'nin yangınla mücadele stratejisi, özellikle teknoloji entegrasyonu açısından birçok Avrupa ülkesinin önünde yer alıyor. Yangın tespitinde İnsansız Hava Araçlarını (İHA) dünyada en aktif kullanan ülkelerden biri olan Türkiye, İHA'ların termal kameraları sayesinde duman dahi çıkmadan ısı odaklarını tespit edip koordinatları ekiplere ulaştırarak erken müdahale süresini dakikalara indiriyor.

Küresel uygulamalar ile kıyaslama

ABD gibi ülkelerde ekolojik dengenin korunması adına yerleşim yerlerinden uzak bölgelerde "bırakın yansın" (let-it-burn) politikası kontrollü olarak uygulanabilirken, Türkiye'nin orman yapısı ve orman içi/kenarı yerleşim yerlerinin yoğunluğu her yangına derhal ve mutlak müdahale edilmesini zorunlu kılıyor. Ayrıca, hava filosunun mülkiyet yapısı ve kiralama yöntemleri yerine tamamen devlete ait kalıcı ve büyük bir filonun kurulması yönündeki uzman görüşleri Türkiye'deki önemli tartışma konuları arasında bulunuyor.

Geleceğin yangın yönetimi ve rehabilitasyon planı

Gelecek projeksiyonlarında iklim değişikliği nedeniyle yangın mevsimlerinin uzayacağı ve yangınların daha agresif hale geleceği öngörülüyor. Bu durum "risk yönetimi" odaklı yeni bir döneme geçilmesini gerektiriyor:

Yapay zeka algoritmalarının hava durumu verilerini ve ormandaki nem oranlarını analiz ederek yangın riskini saatler öncesinden tahmin etmesi hedefleniyor.
Yanan alanların yeniden ağaçlandırılmasında sadece çam türleri yerine, yangına daha dayanıklı olan meşe, keçi boynuzu ve servi gibi yapraklı ağaçların tampon bölgeler olarak dikilmesi stratejisi ağırlık kazanıyor.
"Yangına dirençli köyler" projesi kapsamında orman köylerindeki yapıların yangına dayanıklı malzemelerden inşa edilmesi ve her köyde yerel ilk müdahale ekiplerinin kurulması planlanıyor.